Aylak Adam Romanında Anlatı Durumları

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.10435932

Anahtar Kelimeler:

Aylak Adam, roman, anlatı durumu, anlatıcı, figüral aracı

Özet

Türk edebiyatında bireye dönük eserler vermesiyle tanınan Yusuf Atılgan, Cumhuriyet Dönemi’nin öne çıkan isimlerinden biridir. 1957-1958 Yunus Nadi Roman Ödülleri’nde ikinci olan Aylak Adam romanında, toplum içinde yalnız ve uyumsuz bir hayat süren C. adlı karakterin gerçek sevgiyi arama süreci konu edilir. Anlatı durumlarının çeşitlilik gösterdiği, birden fazla karakterin figüral aracı ve anlatıcı olarak kullanıldığı romanda, olayların çoklu ve değişken perspektiflerden görülmesi sağlanmıştır. Söz konusu çoklu ve değişken bakış açılarının anlatıdaki kullanım stratejilerini ve rolünü saptamayı amaçlayan bu çalışmada roman, Avusturyalı edebiyat teorisyeni Franz Karl Stanzel’in “Anlatı Durumları Teorisi” çerçevesinde incelenmiştir. Stanzel’e göre üç tipik anlatı durumu vardır: Birinci şahıs anlatısı, yetkili yazar anlatısı ve figüral anlatma. Birinci şahıs anlatısında anlatıcı aynı zamanda anlattığı öyküde bir karakterdir ve kendi başından geçenleri anlatır. Yetkili yazar anlatısında anlatıcı öykü dünyasının dışında kalan, yetkileri sınırsız bir varlıktır; karakterlerin başından geçenleri dışarıdan görür ve aktarır. Figüral anlatmada ise, olanlar öykü dünyasındaki bir varlığın gözünden anlatılır. Burada yansıtıcı bir karakterin (figüral aracının) varlığı söz konusudur. Bu makalede öncelikle Aylak Adam romanı hakkında genel bilgiler verilecek, daha sonra Stanzel’in anlatı durumları teorisi üzerinde durulduktan sonra roman anlatı durumları açısından incelenecektir.

Referanslar

Atılgan, Yusuf. Aylak Adam. İstanbul: Can Yayınları, 2019.

Ceyhun, Demirtaş. “Aylak Adam.” Yusuf Atılgan’a Armağan, hazırlayan Turan Güneş, 150-152. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992.

Chatman, Seymour. Story and Discourse. Ithaca and London: Cornell University Press, 1980.

Demiralp, Oğuz. “Bir Ayrıntının Ardında.” Kitap-lık, s. 41 (2000): 88-92.

Dervişcemaloğlu, Bahar. Anlatıbilime Giriş. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.

Dervişcemaloğlu, Bahar. Çözülemeyen Bulmaca: Anlatıcı Üzerine Tartışmalar. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2022.

Ertürk, İsmail. “Yusuf Atılgan’ın Sinema Salonlarında Bir Gezi Denemesi.” Kitap-lık, s. 41 (2000): 94-98.

Fethi Naci. “Aylak Adam.” Yusuf Atılgan’a Armağan, hazırlayan Turan Güneş, 180-186. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992.

Genette, Gérard. Narrative Discourse. New York: Cornell University Press, 1983.

Jahn, Manfred. “Narrative Situations.” Routledge Encyclopedia of Narrative Theory, Routledge: 2008.

Jahn, Manfred. Anlatıbilim. Çeviren Bahar Dervişcemaloğlu. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2012.

Kaman, Sevda. “Aylak Sözcüğü Üzerine.” Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), s. 20 (2020): 149-174.

Neumann, Birgit ve Ansgar Nünning. An Introduction to the Study of Narrative Fiction.Stuttgard: Klett Lernen und Wissen GmbH, 2008.

Nünning, Ansgar. “Metanarrative Comment.” Routledge Encyclopedia of Narrative Theory. Routledge, 2008.

Prince, Gerald. Dictionary of Narratology. Lincoln & London: University of Nebraska Press, 2003.

Prince, Gerald. Narratology: The Form and Functioning of Narrative. New York: Mouton Publishers, 1982.

Soyşekerci, Hülya. “Aylak Adam Olmanın Dayanılmaz Ağırlığı.” Tedirgin Bir Yazar: Yusuf Atılgan, hazırlayan Murat Şahin, 61-62. İstanbul: Destek Yayınları, 2017.

Stanzel, Franz Karl. A Theory of Narrative. Çeviren Charlotte Goedshe. London/New York: Cambridge University Press, 1984 (1979).

Stanzel, Franz Karl. Narrative Situations in the Novel. Çeviren James P. Pusack. Bloomington/London: Indiana University Press, 1971 (1955).

Yalçın, Murat (ed.). “Yusuf Atılgan.” Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2001.

Yüksel, Turan. “Yusuf Atılgan’ın Özgeçmiş Belgeseli.” Yusuf Atılgan’a Armağan, hazırlayan Turan Güneş, 11-52. İstanbul: İletişim Yayınları, 1992.

İndir

Yayınlanmış

2023-12-29

Nasıl Atıf Yapılır

Yılmaz, Ebru Özlem. “Aylak Adam Romanında Anlatı Durumları”. Zemin, no. 6 (Aralık 29, 2023): 128–157. Erişim Mart 5, 2024. https://zemindergi.com/index.php/pub/article/view/72.

Sayı

Bölüm

Makaleler