Hüsrev ü Şîrîn Mesnevîlerinde İslam’a Davet Mektubu Meselesi: Göstergebilimsel Bir Çözümleme

Özet

Mesnevî, tahkiye yönü olan, Türk edebiyatında geniş ve önemli bir yer tutan edebî türlerden biridir. Bu türde hemen hemen her konuda eserler verilmiş, kimi konular ise yüzyıllar boyu yeniden ele alınıp işlenmiştir. Belirli bir konunun ele alınıp yeniden üretildiği mesnevîlerden biri de Hüsrev ü Şîrîn’dir. Hüsrev ü Şîrîn mesnevîleri, konusunu Sâsânî hükümdarı Hüsrev-i Pervîz’in (II. Hüsrev) hayatından alır. Bu mesnevîlerde işlenen alt konulardan biri de İslam’a davet mektubudur. Söz konusu mektup, Hz. Muhammed tarafından Sâsânî hükümdarı Hüsrev’e gönderilmiştir. Hz. Muhammed’in Hüsrev’e onu İslam’a davet eden bir mektup yazması, Hz. Muhammed tarafından görevlendirilen elçinin Hüsrev’e mektubu ulaştırması, Hüsrev’in öfkelenmesi ve mektubu yırtması, Hüsrev’in öldürülmesi bu alt konu çerçevesinde görülen olaylardır. Bu mektup meselesinin Türk edebiyatında, her Hüsrev ü Şîrîn mesnevîsinde yer almadığı, sekiz mesnevîde ele alındığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada, önce İslam’a davet mektubu meselesinin tarihî arka planına değinilmiş sonra da bu tarihsel gerçekten bağımsız, Greimas’ın yaklaşımı esas alınarak Hüsrev ü Şîrîn mesnevîlerindeki İslam’a davet mektubu meselesinin anlatısal düzey, söylemsel düzey ve mantıksal-anlamsal düzey olmak üzere üç başlık altında göstergebilimsel çözümlemesi yapılmıştır. Mesnevîler mukayese edildiğinde derin düzeyde ortaklığın; yüzeysel düzeyde ortaklıkların, boşlukların ve farklılıkların olduğu görülmüştür. Çalışmanın amacı hem bunları ortaya çıkarmak hem de mesnevîlerdeki İslam’a davet mektubu meselesinin karşılaştırmalı olarak göstergebilimsel yaklaşımla incelenebileceğini, Greimas’ın çözümleme yönteminin bu inceleme için elverişli olduğunu ortaya koymaktır.