Nezihe Meriç’in Küçük Bir Kız Tanıyorum Serisinde Annelik Kurumu
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17649891Anahtar Kelimeler:
Nezihe Meriç, Küçük Bir Kız Tanıyorum, çocuk edebiyatı, annelik, feminizmÖzet
Nezihe Meriç’in ilk kez 1992–1998 yılları arasında yayımlanan Küçük Bir Kız Tanıyorum serisi, yedi kitaptan oluşur. Bu yedi kitap, ana karakter Ayşe’nin altı yaşından başlayarak, on iki yaşı dâhil yedi yılını aktarırken, anne Selmin karakteri aracılığıyla bir annelik temsili de ortaya koyar. Bu temsilinse ataerkil annelik kurumunu temel aldığı görülür. Selmin, çalışan bir kadın olarak kurgulansa da ücretli emeği, ev içi yükümlülüklerini hafifletmez; “çifte mesai” yapar biçimde çizilir. “Yoğun annelik” bağlamında temel bakım verici olan, çocuklarına büyük miktarda zaman, enerji ve maddi kaynak harcayan ve anneliği ücretli çalışmadan daha önemli tutan Selmin, bakım emeği dâhil olmak üzere ev içi emek yükünün tamamını üzerine alır. Seride ev içi emek görünür kılınarak değerli bulunsa da ev içi emek bölüşümüne dair bir talep ya da mücadele söz konusu değildir. Üst sınıf bir aileden gelen, kentli, eğitimli ve çalışan bir kadın olarak Selmin, özel olanın politikliğini tanımayarak ev içi sömürünün dışında olduğuna inanır. Toplumsal kaderini kabullenen Selmin, bu kaderin sınırları içinde kalarak yoğun anneliği bir güçlenme alanına dönüştürmeye çalışır. Selmin, “akıllı” bir aktör olarak ev içi emeği tümüyle sahiplenme vasıtasıyla kendine bir iktidar alanı yaratsa da bu alan ataerkil annelik kurumu sınırları içinde kalır ve annelik ideolojisinin zorunlu şeması içinde devinir. Bu sınırlılık kadınlık, erkeklik, annelik ve babalığı ataerkil çerçevede meşrulaştırarak Ayşe’nin büyüme hikâyesini okuyan çocuk okurların cinsiyet kimliklerinin ataerkil çerçevede şekillenmesine neden olur.
Referanslar
Aksoy, Süreyya Elif. “Nezihe Meriç’in Öykülerinde Mutluluğa ve Umuda Açılan Yollar: İlişkiler, Gündelik İşler, Bedensel Sağlık.” Monograf, s. 12 (2019): 70-109.
Akyıldız, Olcay. “‘Kendine Ait Bir Mutfak’ın Anlatısal İşlevi: Nezihe Meriç Öykülerinde Duymak, Düşünmek, Yemek ve Duygular.” MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, s. 29 (2024): 80-93.
Anderson, Nels. Work and Leisure. Londra: Routledge & Kegan Paul Limited, 1961.
Andrada, Amy. “‘Woman’ and (Un)Partnered Mother.” Intersections of Mothering: Feminist Accounts, edited by Carole Zufferey and Fiona Buchanan, 44-56. London and New York: Routledge, 2020.
Beauvoir, de Simone. İkinci Cinsiyet. c. 2. Yaşanmış Deneyim. Çeviren Gülnur Savran. İstanbul: Koç Üniversitesi, 2019.
Berktay, Fatmagül. Tarihin Cinsiyeti. İstanbul: Ayrıntı, 2010.
Bora, Aksu. Kadınların Sınıfı: Ücretli Ev Emeği ve Kadın Öznelliğinin İnşası. İstanbul: İletişim, 2010.
Bryan, Catherine. “Mothers and Work: Social Reproduction and the Labours of Motherhood.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 331-342. London and New York: Routledge, 2020.
Cangöz, Neslihan. “Nezihe Meriç’in Fıkırdayan Tencereleri.” Birikim, s. 367 (Kasım 2019): 62-68.
Clasen, Tricia and Holly Hassel. “Introduction.” Gender(ed) Identities: Critical Rereadings of Gender in Children’s and Young Adult Literature, edited by Tricia Clasen and Holly Hassel, 1-10. London and New York: Routledge, 2017.
Day, Sara K. “‘Would Never Be Strong Enough’: Sarah Dessen’s Postfeminist Mothers.” Mothers in Children’s and Young Adult Literature From the Eighteenth Century to Postfeminism, edited by Lisa Rowe Fraustino and Karen Coats, 201-215. Jackson: University Press of Mississippi, 2016.
Dudu Karaman, Esra ve Neva Doğan. “Annelik Rolü Üzerine: Kadının ‘Annelik’ Kimliği Üzerinden Tahakküm Altına Alınması.” Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 6, s. 2 (Eylül 2018): 1475-1496.
Durakbaşa, Ayşe. “Ev İçinde Sosyal Sınıf Dinamikleri.” Ferhunde Özbay. Kadın Emeği: Seçme Yazılar, hazırlayan Şemsa Özar, 219-226. İstanbul: İletişim, 2019.
Eke, Nurcan Pınar. “Orta Sınıf Bir İdeoloji Olarak Annelik.” Sosyoloji Dergisi, s. 45 (2023): 93-126.
Ennis, Linda Rose. “Mothering or Parenting?” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 274-283. London and New York: Routledge, 2020.
Fraustino, Lisa Rowe and Karen Coats. “Introduction: Mothers Wanted.” Mothers in Children’s and Young Adult Literature From the Eighteenth Century to Postfeminism, edited by Lisa Rowe Fraustino and Karen Coats, 3-24. Jackson: University Press of Mississippi, 2016.
Göközkut, Burcu ve M. Murat Yüceşahin. “Çalışan Kadınların Ev Emeğine Yönelik Anlatıları: İçeriksel Bir Analiz.” Kadın/Woman 2000, 22, s. 1 (Haziran 2021): 83-106.
Green, Fiona Joy. “Feminist Mothering.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 36-50. London and New York: Routledge, 2020.
Gürsoy Çuhadar, Seyran. “Ev İçi Emek Bölüşümü: Kabuller ve Çatışmalar.” Çalışma ve Toplum 81, s. 2 (2024): 565-588.
Hançer, Ayşegül. “Toplumsal Cinsiyet Öznesi Olarak Kadının ‘Annelik’ Kimliğine Eleştirel Bir Bakış.” Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi 1, s. 2 (2018): 177-202.
Hays, Sharon. The Cultural Contradictions of Motherhood. New Haven, CT: Yale University Press, 1996.
Işık Kütük, Ebru. “Kadın Emeği: Farklı Feminizm ve Feminist İktisat Anlayışları Temelinde Bilgikuramsal Bir İrdeleme.” Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi, 2019.
Johnson, Jennifer L. “Homing in on Domestic Space: The Boundaries and Potential of Home-Making.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 284-293. London and New York: Routledge, 2020.
Kandiyoti, Deniz. “Ataerkil Pazarlık.” Feminist Bellek. https://feministbellek.org/ataerkil-pazarlik/ (erişim 1 Eylül 2025).
Kandiyoti, Deniz. “Bargaining with Patriachy.” Gender and Society 2, no. 3 (1988): 274-290.
Kaplan, Melike. “‘Kaplumbağa’nın Özgürlüğü’: Kadınlar ve Ev İçi Emek.” Folklor/Edebiyat Dergisi 17, s. 65 (2011): 163-172.
Karakaya, Handan. “Görünmez Emek ve Ev Kadınları.” Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 2, s. 1 (2018): 73-94.
Macleod, Catriona Ida, Tracey Feltham-King, Jabulile Mary-Jane Jace Mavuso and Tracy Morison. “‘Failed’ Mothers, ‘Failed’ Womxn: Demarcating Normative Mothering.” Intersections of Mothering: Feminist Accounts, edited by Carole Zufferey and Fiona Buchanan, 30-43. London and New York: Routledge, 2020.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum Altı Yaşında. İstanbul: YKY, 2022.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum Yedi Yaşında. İstanbul: YKY, 2022.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum On Yaşında. İstanbul: Çınar, 2011.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum On İki Yaşında. İstanbul: Alkım, 2004.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum On Bir Yaşında. İstanbul: YKY, 1996.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum Sekiz Yaşında. İstanbul: YKY, 1995.
Meriç, Nezihe. Küçük Bir Kız Tanıyorum Dokuz Yaşında. İstanbul: YKY, 1994.
Mitchell, Juliet. Kadınlar: En Uzun Devrim. Çevirenler Gülseli İnal, Gülnur Acar Savran, Şirin Tekeli, Feraye Tunç, Şule Torun ve Yaprak Zihnioğlu. İstanbul: Agora, 2006.
O’Reilly, Andrea. “Maternal Theory: Patriarchal Motherhood and Empowered Mothering.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 20-35. London and New York: Routledge, 2020.
O’Reilly, Andrea. “Matricentric Feminism: A Feminism for Mothers.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 51-60. London and New York: Routledge, 2020.
O’Reilly, Andrea. “‘Out of Bounds’: Maternal Regret and the Reframing of Normative Motherhood.” Intersections of Mothering: Feminist Accounts, edited by Carole Zufferey and Fiona Buchanan, 15-29. London and New York: Routledge, 2020.
Özata-Dirlikyapan, Jale. Kabuğunu Kıran Hikâye. İstanbul: Metis, 2010.
Özer, Sevgin. “Nezihe Meriç Edebiyatında Komşuluk: Kadın Karakterlerin Mücadelesi ve Kimlik İnşası.” Edebiyatın Duygu Haritası, hazırlayan Esra Dicle, 301-334. İstanbul: Dergâh, 2022.
Özyeğin, Gül. “Önsöz.” Aksu Bora. Kadınların Sınıfı: Ücretli Ev Emeği ve Kadın Öznelliğinin İnşası, 9-19. İstanbul: İletişim, 2010.
Podnieks, Elizabeth. “Matrifocal Voices in Literature.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 176-190. London and New York: Routledge, 2020.
Rich, Adrienne. Kadından Doğma: Deneyim ve Kurum Olarak Annelik. Çeviren Bilge Tanrısever. İstanbul: Otonom, 2024.
Smith Silva, Dorsia. “Configuring the Mother-Daughter Dyad.” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 294-307. London and New York: Routledge, 2020.
Vandenbeld Giles, Melinda. “From Home to House: Neoliberalism, Mothering, and the De-domestication of the Private Sphere?” The Routledge Companion to Motherhood, edited by Lynn O’Brien Hallstein, Andrea O’Reilly and Melinda Vandenbeld Giles, 269-273. London and New York: Routledge, 2020.
Zufferey, Carole and Fiona Buchanan. “Introduction: Theorising Intersectional Feminism and Mothering.” Intersections of Mothering: Feminist Accounts, edited by Carole Zufferey and Fiona Buchanan, 1-12. London and New York: Routledge, 2020.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Deniz Aktan Küçük
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
