Tarihsel Bir Anlatının Gerçekliği: Bir Müderris Notunun Işığında Mahmûd Paşa Koleksiyonunda Kayıp Kitaplar ve Taklidî Mühürler

Özet

Bu yazı, on yedinci yüzyılın ikinci yarısında yaşamış Ağazâde Halîl Efendi isimli bir müderrisin hâlen Mahmûd Paşa Koleksiyonunda 100 demirbaş numarada kayıtlı bulunan bir yazma eser üzerine düştüğü notu ele alır. Notta, Mahmûd Paşa’nın vakfı olmasına karşın bu statüsünden çıkarılan bir eserin tespit edilmesi ve söz konusu vakfiyeye kazandırılması yönünde kişisel tanıklığa dayalı detaylı bir tarihsel anlatı paylaşılır. Notun sonunda Halîl Efendi, anlatıyı okuyanlara kendisi hakkında zanda bulunmamaları ricasında bulunur. Anlamlı bir olay örgüsüne sahip tarihsel bir anlatıya iliştirilmiş bu uyarı, anlatının gerçekliğini belli ölçüde tartışmaya açar. Yazıda esasında bu husus ele alınmış ve Halîl Efendi’nin tarihsel anlatısının gerçekliği sorgulanmıştır. Bu noktada anlatı önce kendi iç tutarlığı ve ilişkili olduğu nüsha bağlamında tahlil edilmiştir. Sonrasında da nüshanın ait olduğu ve hâlen Süleymaniye Kütüphanesinde bulunan koleksiyon, Mahmûd Paşa’nın vakıf mührü merkeze alınarak incelenmiş, benzer başka kayıpların olup olmadığı sorgulanmış, bu sayede de Halîl Efendi’nin notuna yansıyan tarihsel anlatının gerçekliği tespit edilmeye çalışılmıştır.