Poetikadan Politikaya: Alman Romantik Şiir Felsefesinin İsmet Özel’e Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17649992Anahtar Kelimeler:
İsmet Özel, Alman Romantizmi, dâhi sanatçı, yaratıcı muhayyile, Türk şiiriÖzet
Bu makale, erken dönem Alman Romantik şiir felsefesinin İsmet Özel’in poetikası üzerindeki etkisini incelemektedir. Fichte’nin özgürlük ve yaratıcı muhayyile fikrinden ilham alan Alman Romantizminin yeni bir şiir felsefesi ile halkı ve insanlığı dönüştürme idealine sahip olduğu gösterilmekte ve bu ideallerin İsmet Özel için de geçerli olduğu ispatlanmaya çalışılmaktadır. Makale, Özel’in Türk şiirinde ethos ve pathos çizgilerini sentezleme çabasını, Romantizmin estetik, etik ve politik boyutları birleştirme arayışıyla paralel olarak ele almaktadır. Özel’in, şiiri salt sanatsal bir ifadenin ötesine taşıyarak metafizik ve politik bir güç olarak konumlandırdığı vurgulanmaktadır. Novalis, Schlegel ve Hölderlin gibi Romantik düşünürlerle paralellikler kurularak şairin ya da dehanın toplum için ilerici bir güç olarak anlaşıldığı gösterilmektedir. Özel’in, kapitalizmin toplum ve insanlık için yıkıcı etkilerine karşı dil ve etik üzerine inşa edilmiş Türklük idealinin yine bu özgürlüğe dayalı Romantik şiir metafiziğinden kaynaklandığı ileri sürülmektedir. Sonuç olarak makale, İsmet Özel’in politikasının poetikadan kaynaklandığını ve bu poetikanın da özünde Alman Romantik şiir felsefesi olduğunu iddia etmektedir. Böylelikle hem İsmet Özel şiirinin ve fikriyatının daha iyi anlaşılmasına hem de Alman Romantizminin yerel bağlamda anlaşılmasına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Referanslar
Auerbach, Erich. Mimesis: Batı Edebiyatında Gerçekliğin Tasviri. Çeviren Herdem Belen ve Hüseyin Ertürk. İstanbul: İthaki, 2019.
Beiser, Frederick C. The Romantic Imperative: The Concept of Early German Romanticism. Cambridge: Harvard University Press, 2003.
Behramoğlu, Ataol ve İsmet Özel. Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar. İstanbul: Oğlak, 1995.
Belge, Murat. Şairaneden Şiirsele: Türkiye’de Modern Şiir. İstanbul: İletişim, 2018.
Benjamin, Walter. Alman Romantizminde Sanat ve Eleştiri Kavramı. Çeviren Elçin Gen ve Mustafa Tüzel. Ankara: İletişim, 2010.
Berlin, Isaiah. Romantikliğin Kökleri. Hazırlayan Henry Hardy. Çeviren Mete Tunçay. İstanbul: YKY, 2010.
Burian, Orhan. Denemeler Eleştiriler. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi, 2004.
Demir, Vehbi Metin. “Fundamental Epistemoloji: Reinhold’un Sistem Felsefesi.” Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, s. 29 (2016): 164-185.
Eroğlu, Ebubekir. Modern Türk Şiirinin Doğası. 3. bs. İstanbul: YKY, 2011.
Etil, Hüseyin. İsmet Özel ve Partizan: Aynı Adamın Öyküsü. İstanbul: Küre, 2019.
Ferber, Michael. Romantizm: Kısa Bir Giriş. Çeviren Miray Sağlam ve Mehmet Çetin. İstanbul: Say, 2020.
Fichte, Johann Gottlieb. The Science of Knowledge with First and Second Introductions. Translated by Peter Heath and John Lachs. New York: Cambridge University Press, 1991.
Fichte, Johann Gottlieb. “Aenesidemus Eleştirisi.” Alman İdealizmi I: Fichte, hazırlayanlar Eyüp Ali Kılıçaslan ve Güçlü Ateşoğlu, 33-54. Ankara: Doğu Batı, 2006.
Fichte, Johann Gottlieb. Grundlage der gesammten Wissenschaftslehre (1794/95). Gesamtausgabe der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Reihe I, vol. 2. Stuttgart-Bad Cannstatt: Frommann-Holzboog, 1964.
Fuat, Memet. Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi. İstanbul: Adam, 1999.
Frank, Manfred. “Die Philosophie des sogenannten ‘magischen Idealismus.’” Euphorion, no. 63 (1969): 88-116.
Goethe, Johann Wolfgang. Faust. Çeviren İclal Cankorel. 4. bs. Ankara: Doğu Batı, 2015.
Heine, Heinrich. Romantizm Okulu. Çeviren Ömer B. Albayrak. İstanbul: YKY, 2015.
Heine, Heinrich. Almanya’da Din ve Felsefenin Tarihi Üzerine. Çeviren Semih Uçar. İstanbul: Ayrıntı, 2017.
Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Phenomenology of Spirit. Translated by A.V. Miller. Oxford: Oxford University Press, 1977.
Herder, Johann Gottfried. “The Origin of Language, and the Possibility of Transcultural Narratives.” Language and Intercultural Communication 4, no. 1-2 (2004): 10-20.
Hölderlin, Johann Christian Friedrich. Hyperion: Yunanistan’da Bir Münzevi. Çeviren Gürsel Aytaç. Ankara: Doğu Batı, 2020.
Kanık, Orhan Veli. Bütün Yazıları. 2. bs. İstanbul: Adam, 1995.
Kant, Immanuel. Critique of Judgement. Translated by James Creed Meredith. Oxford: Oxford University Press, 2007.
Kayıran, Yücel. “Modern Türk Şiirinin Doğuşu.” Doğu Batı, özel sayı, “Modern Türk Şiiri I”, editör Yücel Kayıran, s. 104 (2023): 23-50.
Kocadoru, Fergana. Alman Romantizmi ve Dehanın Yalnızlığı. Konya: Çizgi Kitabevi, 2015.
Lovejoy, Arthur O. “The Meaning of Romanticism for the Historian of Ideas.” Journal of the History of Ideas, no. 2 (1941): 257-278.
Löwy, Michael ve Robert Sayre. İsyan ve Melankoli: Moderniteye Karşı Romantizm. Çeviren Işık Ergüden. İstanbul: Versus, 2007.
Lukács, Georg. Goethe ve Çağı. Çeviren Ferit Burak Aydar. İstanbul: Sel, 2011.
Nayır, Yaşar Nabi. Türk Yenilik Şiiri Antolojisi: Tanzimattan Cumhuriyete Kadar. İstanbul: Varlık, 1947.
Neuhouser, Frederick. Fichte’s Theory of Subjectivity. New York: Cambridge University Press, 1990.
Novalis. Fichte Studies. Edited by Jane Kneller. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
Novalis. Fichte Studies. Fragmanlar. Çeviren Gürsel Aytaç. Ankara: Doğu Batı, 2014.
Novalis. Fichte Studies. Das philosophisch-theoretische Werk. Edited by P. Kluckhohn and R. Samuel, Hrsg. In Schriften, Band 2. Stuttgart: W. Kohlhammer, 1960.
Novalis. Fichte Studies. Poetika. Çeviren Ahmet Sarı ve Şahbender Çoraklı. Erzurum: Babil, 2003.
Özel, İsmet. Waldo Sen Neden Burada Değilsin. 7. bs. İstanbul: Şule, 1999.
Özel, İsmet. Taşları Yemek Yasak. 14. bs. İstanbul: Şule, 2003.
Özel, İsmet. Henry Sen Neden Buradasın I. İstanbul: Şule, 2004.
Özel, İsmet. Şiir Okuma Kılavuzu. 8. bs. İstanbul: Şule, 2004.
Özel, İsmet. Erbain: Kırk Yılın Şiirleri. 15. bs. İstanbul: Şule, 2004.
Özel, İsmet. Üç Mesele: Teknik-Medeniyet-Yabancılaşma. 11. bs. İstanbul: Şule, 2004.
Özel, İsmet. Bir Yusuf Masalı. 9. bs. İstanbul: Şule, 2004.
Özel, İsmet. Çenebazlık. 3. bs. İstanbul: Şule, 2006.
Özel, İsmet. “Şiir Türk’ün İklimi.” https://www.tabii.com/tr/watch/390116?trackId=390738 (erişim 6 Haziran 2025).
Özel, İsmet. Toparlanın Gitmiyoruz I. Hazırlayan Osman Özbahçe. Ankara: Ebabil, 2008.
Özel, İsmet. Toparlanın Gitmiyoruz III. Hazırlayan Osman Özbahçe. Ankara: Ebabil, 2008.
Özel, İsmet. Küfrün İhsanı Olmaz. İstanbul: Tiyo, 2013.
Özel, İsmet. Tahrir Vazifeleri. 5. bs. İstanbul: Tiyo, 2013.
Özel, İsmet. Sorulunca Söylenen. 3. bs. İstanbul: Tiyo, 2017.
Özel, İsmet. Bir Akşam Gezintisi Değil Bir İstiklal Yürüyüşü. İstanbul: Tiyo, 2018.
Özel, İsmet. Of Not Being a Jew. İstanbul: Tiyo, 2021.
Özel, İsmet. “Türkiye Şiirin Neresinde?.” İstiklâl Marşı Derneği, 02.04.2010. https://istiklalmarsidernegi.org.tr/IcerikDetay?Id=1065&IcerikId=388 (erişim 9 Mayıs 2025).
Öztürk, Veysel. “Türk Şiirinin Romantik Kökleri: Abdülhak Hamid Tarhan’ın Şiirlerinde Romantik Öznellik.” Doktora Tezi. Boğaziçi Üniversitesi, 2010.
Pinkard, Terry. German Philosophy 1760-1860: The Legacy of Idealism. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
Safranski, Rüdiger. Romantik: Bir Alman Sorunsalı. Çeviren Ali Nalbant. İstanbul: Kabalcı, 2013.
Schlegel, Friedrich. Philosophical Fragments. Translated by Peter Firchow. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1991.
Schlegel, Friedrich. “Athenaeum Fragmanları.” Edebi Mutlak: Alman Romantizmi Edebiyat Kuramı, hazırlayanlar Philippe Lacoue-Labarthe ve Jean-Luc Nancy, çeviren Sevgican Toy Teysseyre, 123-214. İstanbul: İnsan, 2015.
Schlegel, Friedrich. “İdealar.” Edebi Mutlak: Alman Romantizmi Edebiyat Kuramı, hazırlayanlar Philippe Lacoue-Labarthe ve Jean-Luc Nancy, çeviren Sevgican Toy Teysseyre, 247-265. İstanbul: İnsan, 2015.
Süreya, Cemal. Şapkam Dolu Çiçekle: Toplu Yazılar I. 2. bs. İstanbul: YKY, 2006.
Topakkaya, Arslan. Fichte. İstanbul: Say, 2011.
Taylor, Charles. The Ethics of Authenticity. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991.
Taylor, Charles. Benliğin Kaynakları: Modern Kimliğin İnşası. Çeviren Ahmet Baş ve Bilal Baş. İstanbul: Küre, 2012.
Uyar, Turgut. Korkulu Ustalık. Hazırlayan Alaattin Karaca. 5.bs. İstanbul: YKY, 2018.
Wheeler, Kathleen M. Romantizm, Pragmatizm, Dekonstrüksiyon. Çeviren Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma, 2010.
Yusuf, Selahattin. Bir Masal İsmet Özel’i. İstanbul: Profil Yayıncılık, 2014.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Vehbi Metin Demir, Abdulgafur Güler
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
