“Yadigâr-ı Seyahat”ten Müze Envanterine: Ahmet Midhat’tan Bir Müze Tasarısı
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20627275Anahtar Kelimeler:
Ahmet Midhat, Avrupa’da Bir Cevelan, seyahat edebiyatı, seyâhatnâme, müzecilik, bireysel müzeÖzet
Ahmet Midhat, 1889 yılında Stockholm ve Oslo’da (Christiania) düzenlenen 8. Oryantalistler Kongresi’ne Osmanlı İmparatorluğu’nun resmî azalarından biri olarak katılır ve bu seyahatin notlarını Avrupa’da Bir Cevelan adlı eserinde toplar. Eserinin bir “yadigâr-ı seyahat” olmasını arzulayan Ahmet Midhat, metnini etrafında kurguladığı bir müze aracılığıyla somutlaştırmayı amaçlar ve bu yönüyle bir edebî eserin müzeleştirilmesine dair öncü bir örnek sunar. Seyahati sırasında Avrupa’nın pek çok müzesini gezen Ahmet Midhat, müzeleri sadece koleksiyonları ve sergileme biçimleri açısından değil; şehirdeki konumları, mimarisi ve işletmesi bakımından da değerlendirir. Büyük ulusal müzelerin devletin gücünü gösteren kurumlar olduğunun farkındadır, ancak büyük ve kolektif tarihin yanında bireyin tekil deneyimini de önemser. Orhan Pamuk’un “Müzeler İçin Mütevazı Bir Manifesto”sunda dile getirdiği gibi millî müzelerden bireysel müzelere geçişle destanlardan romanlara geçiş arasında bir paralellik kurmak mümkündür. Ahmet Midhat’ın Türk edebiyatında roman türünün doğuşu ve yaygınlaşmasındaki rolü de dikkate alındığında, onun büyük millî müze fikrinden bireysel müze fikrine geçişinin üzerinde durulmaya değer olduğu aşikârdır. Bu makale, Ahmet Midhat’ın Avrupa’da Bir Cevelan etrafında kurguladığı bireysel müzesinin envanterine ve sergileme tasarılarına odaklanmaktadır. Bu bağlamda söz konusu nesnelerin seçilme nedenleri, sıradan nesneyi müze envanterine dönüştüren anlam ve müzenin nadire kabinelerini andıran sergileme tasarısı değerlendirilecektir.
Referanslar
Ahmet Midhat, “Askerî Müzesini Ziyaret.” Sabah. 19 Nisan 1326 [2 Mayıs 1910].
Ahmet Midhat. Avrupa Adab-ı Muaşereti yahut Alafranga. Hazırlayan Fazıl Gökçek. İstanbul: Dergâh, 2017.
Ahmet Midhat. Avrupa’da Bir Cevelan. Hazırlayan N. Arzu Pala. İstanbul: Dergâh, 2015.
Akyıldız, Olcay. “Muhayyelât-ı Ahmet Midhat: Söylemsel Bir Strateji Olarak ‘Seyahat-i Zihniye’.” Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, s. 47 (2014): 9-33.
Arıca, Reşat. “Ahmet Midhat Efendi’nin Seyahatnamesinde Avrupa Turizmi ve Turistik Şehirlerin Tasviri.” Avrupa Macerasının Erken Dönem Bir Örneği Avrupa’da Bir Cevelan, hazırlayan Selim Somuncu, 301-352. Elazığ: Manas, 2018.
Artun, Ali. Mümkün Olmayan Müze. İstanbul: İletişim, 2017.
Artun, Ali. Sanat Müzeleri. c. 1. Müze ve Modernlik. İstanbul: İletişim, 2021.
Artun, Ali. Sanat Müzeleri. c. 2. Müze ve Eleştirel Düşünce. Çeviren Renan Akman, Esin Soğancılar, Tanıl Bora, Elçin Gen, Ufuk Kılıç, Kemal Atakay. İstanbul: İletişim, 2006.
Artun, Ali. Sanatçı Müzeleri. Çeviren Elçin Gen, Ali Berktay, Engin Yılmaz. İstanbul: İletişim, 2019.
Asiltürk, Baki. Osmanlı Seyyahlarının Gözüyle Avrupa. İstanbul: Kaknüs, 2000.
Bir Osmanlı Bürokratının Avrupa İzlenimleri: Mustafa Sâmi Efendi ve Avrupa Risalesi. Hazırlayan Fatih Andı. İstanbul: Kitabevi, 1996.
Börekçi, Gülenay. “Orhan Pamuk: ‘Ruhum ikiye bölünmüştü, şimdi birleşti.’” Egoist Okur (23 Mayıs 2012). https://egoistokur.com/orhan-pamuk-ruhum-ikiye-bolunmustu-simdi-birlesti/.
Brendemoen, Bernt “The Eighth International Congress of Orientalists, Held in Stockholm/Uppsala and Christiania (1-14 September 1889), and its Echo in Turkish Litearature.” Turkologica Upsaliensia: An Illustrated Collection of Essays, edited by Éva A. Csató, Gunilla Gren-Eklund, Lars Johanson, Birsel Karakoç, 129-146. Leiden and Boston: Brill, 2020.
Çağın, Şerife. (2016), “Ahmet Midhat ve Güzel Sanatlar.” Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları 8, s. 16 (2016): 47-60.
Çağın, Şerife. Edebiyat ve Diğer Güzel Sanatlar: Ahmet Mithat’tan Tanpınar’a. İstanbul: Dergâh, 2022.
Eldem, Edhem. “Elbise-i Osmaniye’yi Tekrar Ele Almak 1.” Toplumsal Tarih, s. 248 (2014): 26-35.
Eldem, Edhem. “Elbise-i Osmaniye’yi Tekrar Ele Almak 2.” Toplumsal Tarih, s. 250 (2014): 46-51.
Eldem, Edhem. “Elbise-i Osmaniye’yi Tekrar Ele Almak 3.” Toplumsal Tarih, s. 252 (2014): 72-77.
Eldem, Edhem. “Elbise-i Osmaniye’yi Tekrar Ele Almak 4.” Toplumsal Tarih, s. 253 (2015): 42-49.
Ergüney, Yeşim Duygu ve Nuran Kara Pilehvarian. “Ondokuzuncu Yüzyıl Dünya Fuarlarında Osmanlı Temsiliyeti.” Megaron, s. 10 (2015): 224-240.
Esen, Nüket. “Ahmet Midhat Efendi’yi Hatırlamak.” Modern Türk Edebiyatı Üzerine Okumalar, 13-17. İstanbul: İletişim, 2012.
Esen, Nüket. Hikâye Anlatan Adam: Ahmet Mithat. İstanbul: İletişim, 2014.
Findley, Carter. V. Ahmed Midhat Efendi Avrupa’da. Çeviren Ayşen Anadol. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt, 1999.
Gökçek, Fazıl. “‘Bir Kedileri Bile Yok!’ Avrupa’da Bir Cevelan’da Batılı Aile Hayatına İlişkin Değerlendirmeler.” Avrupa Macerasının Erken Dönem Bir Örneği Avrupa’da Bir Cevelan, hazırlayan Selim Somuncu, 41-52. Elazığ: Manas, 2018.
Gökçek, Fazıl. Çalışmaya Vakfedilen Bir Hayat: Ahmet Midhat Efendi. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, 2022.
Halil Edhem. Müzecilik Yazıları. Hazırlayan Ali Artun. İstanbul: İletişim, 2019.
İnci, Handan. “Türk Romanının İlk Yüz Yılında Anlatım Tekniği ve Kurgu.” Kitap-lık, s. 87 (2005): 138-149.
İren, Ceren. “Nadire Kabineleri ile Masumiyet Müzesi Arasındaki Biçimsel İlişki.” ART/icle; Sanat ve Tasarım Dergisi 3, s. 2 (2023): 186-200.
Mauriès, Patrick. Cabinet of Curiosities. London: Thames & Hudson, 2002.
Mehmed Rauf. Genç Tanzimat Paşazadesi Avrupa’da: Seyahatname-i Avrupa ve Avrupa Layihası. İnceleme ve çeviri metin Fikret Turan. İstanbul: Timaş, 2021.
Moran, Berna. Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 1. İstanbul: İletişim, 2001.
Okay, M. Orhan. Batı Medeniyeti Karşısında Ahmet Midhat Efendi. İstanbul: Dergâh, 2017.
Pamuk, Orhan. Masumiyet Müzesi. İstanbul: İletişim, 2008.
Pamuk, Orhan. Şeylerin Masumiyeti. İstanbul: İletişim, 2012.
Pearce, Susan M. Interpreting Objects and Collections. London: Routledge, 1994.
“Scholars on the Rampage.” The Asiatic Quarterly Review. Edited by Demetrius Boulger, no. 9 (1890): 166-189.
Ryan, Marie-Laure. “Objects, Narratives, Museums.” Time and Space, edited by Maria do Rosário Monteiro, Mário S. Ming Kong, Maria João Pereira Neto, 23-32. London: CRC Press, 2023.
Shaw, Wendy M. K. Osmanlı Müzeciliği. Çeviren Esin Soğancılar. İstanbul: İletişim, 2004.
Şahin, Özge. “Teraziyi Eşya ile Dengelemek.” Monograf, s. 14 (2020): 8-28.
Şirin, İbrahim. “Dünya Fuarları ve Osmanlı Modernleşmesi.” History Studies, s. 9 (2017): 189-204.
Tanpınar, Ahmet Hamdi. “Namık Kemal’in Yanı Başında Ahmet Midhat Efendi.” On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, hazırlayan Abdullah Uçman, 437-465. İstanbul: Dergâh, 2024.
Wagner, Veruschka. “Mehmed Rauf’un Avrupa Seyahatnamesi Üzerine Bir Değerlendirme.” Güney Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, s. 26 (2014): 97-127.
Watt, Ian. Romanın Yükselişi: Defoe, Richardson ve Fielding Üzerine İncelemeler. Çeviren Ferit Burak Aydar. İstanbul: Metis, 2018.
Yates, Frances. A. Hafıza Sanatı. Çeviren Ayşe Deniz Temiz. İstanbul: Metis, 2019.
Yazgıç, Kâmil. Oğlunun Kaleminden Ahmet Midhat Efendi ve Dönemi. Hazırlayan Erol Gökşen. İstanbul: Vakıfbank Kültür, 2020.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Zeynep Zengin
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
